سید محمد جهان آرا فرمانده سپاه پاسداران خرمشهر

خرمشهر را در سال ۱۲۷۷(هـ.ق) حاج یوسف، پدر شیخ جابرخان ـ رئیس عشیره کعب ـ ایجاد کرد. این شهر در زمان تأسیس قریه کوچکی به شمار می رفت، لکن به مرور زمان به بندری معتبر تبدیل شد. خرمشهر در ساحل راست کارون در جایی که این رود به اروند می پیوندد، واقع شده است.
فاصله آن تا بصره ۲۴ کیلومتر، تا آبادان ۱۰ کیلومتر، تا اهواز ۱۲۰ کیلومتر و تا ساحل خلیج فارس ۹۶ کیلومتر است.
خرمشهر از هنگام تأسیس چهار بار به اشغال درآمده است. نخستین بار در سال ۱۲۵۴(هـ.ق) درحالی که قوای محمدشاه هرات را به سبب خودداری حاکم آن از پرداخت مالیات محاصره کرده بودند، علیرضا پاشا حاکم بغداد به تحریک انگلیسی ها خرمشهر را اشغال کرد تا محمدشاه به ناچار هرات را رها کند. با عقب نشینی نیروهای ایران از هرات، نیروهای بغداد نیز خرمشهر را تخلیه کردند. حدود ۲۰ سال بعد در سال ۱۲۷۳(هـ.ق) وقتی نیروهای ایران برای تأکید بر این که هرات جزئی از قلمرو ایران است وارد این منطقه شدند، انگلستان باگسیل قوای خود به جنوب ایران، خرمشهر را اشغال کرد و تا اهواز نیز پیش آمد.

شهید بهنام محمودی، مدافع ۱۳ ساله خرمشهری

در پی آن عهدنامه پاریس در مارس ۱۸۵۷ میلادی میان ایران و انگلستان منعقد شد که در آن بر خروج نیروهای ایران از هرات و قوای انگلستان از خرمشهر توافق شد. این عهدنامه درواقع به ابقای بخشی از خاک ایران(خرمشهر) در برابر واگذاری بخش دیگر آن (هرات) حکم کرده بود.
در جریان جنگ دوم جهانی نیز قوای انگلستان بااین بهانه که حضور شماری کارشناس آلمانی در ایران، تهدیدی علیه منافع آنها ومغایر با سیاست بی طرفی ایران است، در بامداد سوم شهریور ۱۳۲۰ با هجوم به خرمشهر آن را اشغال کردند، بدین ترتیب انگلیسی ها علاوه بر حفظ امنیت مواضع خود در منطقه مخصوصاً میدان های نفتی ایران و عراق، ارتباط متفقین را از طریق خلیج فارس با جبهه روسیه برقرار کردند.

کوچ اجباری مردم خرمشهر در آستانه اشغال شهر

پس از پیروزی انقلاب اسلامی خرمشهر برای بار چهارم اشغال شد (۱۳۵۹) اما این بار اشغال آن به سادگی صورت نپذیرفت، زیرا درمقابل یورش دشمن مجهز به انواع سلاح های سنگین و نیمه سنگین، جوانانی با حداقل تجهیزات به دفاع برخاسته بودند که نه تنها برای دفع تجاوزگر از میهن خود، بلکه برای اعتلا و حفظ اعتبار و اقتدار اسلام و انقلاب اسلامی می جنگیدند.
آنان چه در دوران مقاومت، چه در دوران آزادسازی خرمشهر چندان حماسه آفریدند که شاید با این مشخصات همانند آن در پیشینه این مرز و بوم یافت نشود.